Een prekenserie in de diepte

"En Hij kwam af te Kapérnaüm, een stad van Galiléa, en leerde hen op de sabbatdagen."

Lukas 4 : 31

Capharnaum wordt nog altijd 'The town of Jesus' genoemd, omdat Hij er had gewoond; de dertig jaar in Nazareth vallen een beetje weg tegen de drie jaar in Kapernaum

Het is de tweede dag van het jaar onzes Heeren 2017. Kerst ligt al weer een dikke week achter ons. Kerst herinnert ons eraan dat God afkwam naar ons nederig zondaarsbestaan. O, hoe onpeilbaar diep is de vernedering voor Gods Zoon om de heerlijkheid van Zijn Vader achter Zich te laten! Hij achtte het geen roof, geen bezit waarop Hij recht meende te hebben. Hij legde het vrijwillig af. Om ons en om Zijn Vader!

De afdaling van Jezus, vanuit het hoger gelegen Nazareth, naar het stadje Kapernaum bij de zee trekt vandaag onze aandacht. Elke keer dat God neerdaalt gebeurt er wel iets aangrijpends. Maar misschien vandaag wel iets bijzonder moois, na dat afgrijselijke daarboven op die Berg van de Steilte!

Verder de diepte in…

Kapernaum is niet zomaar een plaats, toevalligerwijze gekozen om heen te vertrekken. De naam van die stad was nota bene door de stadsgenoten in Nazareth genoemd! Zij begeerden ook zulke tekenen, zoals daar in Kapernaum hadden plaatsgevonden. Wat een prediking dat Jezus na dat heftige voorval – die afgrijselijke verwerping van die voor het oog zo godsdienstige Nazarenen – juist naar die plek gaat, waar Hij reeds wonderen had gedaan.
Gaat Jezus hen nu de ogen uitsteken? Dat denk ik niet. Hij gaat in eerste instantie geen wonderen doen, maar preken. Daar in de diepte richt Hij Zich op de eigenlijke taak, die voorafgaat aan de vervulling van Zijn missie: Zijn lijden, sterven en opstanding. Hij verkondigt de gevangenen loslating en de verslagenen vrijheid. Dat moet je even proberen vast te houden tot over een paar verzen, als het gaat over die mens die een onreine geest had. Dan zullen er namelijk twee predikers tegenover elkaar staan en de spanning zal oplopen, welke prediker het sterkst is. Dan zullen de woorden van Jesaja, gelezen door Jezus in Nazareth, in vervulling gaan. Hij daalt hier niet alleen letterlijk af naar een diepte, aan de kust. Maar Jezus daalt ook af tot de diepte van het rijk van satan. Hij verliet een helse menigte in de stad van Zijn jeugd, maar ontmoet een helse geest in het stadje waar Hij drie jaar lang Zijn woning houdt. Totdat Hij Zich uiteindelijk waagt in het hol van de hellehond zelf en de gevangenis gevangen neemt!

…om meer verdieping te geven

Heb je dat ook weleens, dat je alles om je heen helemaal zat bent en even helemaal niets om je heen wilt. Even alleen, op de maan? De hei, of het bos mag natuurlijk ook. Maar… hoe lang houd je dat vol? Stel dat je op de maan zou zitten – ik heb me dat vaak ingebeeld vroeger, vanaf de maan kijkend naar de aarde die dan zo klein lijkt als de maan hiervandaan is – zou je je dan na verloop van tijd toch niet eenzaam gaan voelen? Zou de duisternis niet des te enger zijn, als je helemaal stik alleen zou zijn? Als er in de verste verte geen levende ziel zou zijn? Ik zou het niet vol kunnen houden.
Hoe weldadig moet het voor Jezus zijn geweest om na in Nazareth te zijn uitgespuwd, ontvangen te worden door mensen? Het lijkt wel of Hij de dienst die in Nazareth zo ruw werd onderbroken nog diezelfde sabbath voortzet in Kapernaum. En opnieuw neemt Hij het woord. Hij zoekt geen ontferming, maar biedt die door het Woord Zijner kracht. Hij ging doen wat Hij het liefste deed: mensen leren over Zijn Vader. Er staat in de tekst dat Hij 'hen' leerde; heel persoonlijk. Daar zou je toch bij hebben willen zijn, nietwaar?
Er staat zelfs dat Hij op de sabbatdagen (meervoud) leerde; een prekenserie in de diepte! Lijkt je dat geen schitterende gemeenteopbouw? Dat zullen me een leerdiensten zijn geweest?! Geen catechismuspreken van eindeloos dezelfde kadans omdat het zo moet… maar levende leerdiensten. Ik zeg niet dat er geen catechismuspreken moeten zijn, maar het gaat mij om de motivatie waarom je dat zo graag wilt. De Catechismus is allereerst een belijdenisgeschrift: een onder woorden brengen van wat je gelooft; dat kan dus nooit een volledige uitwerking van de gehele Schrift zijn, maar een leerstellige lijn op hoofdpunten. Als alle leerdiensten alleen maar uit catechismuspreken zouden bestaan, blijft er toch nog een hoop van de Schrift ongelezen; want dat andere was op het moment van schrijven van de Catechismus namelijk even niet aan de orde. Belijdenisgeschriften – hoe rijk ook – zijn maar momentopnamen. Van de Catechismus leer ik hoe fout de dwaling van Rome is, maar niet hoe funest de dwaling binnen sommige zich orthodox noemende reformatorische kringen is, vandaag de dag! Evenmin leer ik hoe ik moet omgaan met mijn islamitische buren; moet ik ze verketteren of moet ik ze in liefde tot Jezus lokken?
Hier moet een leerdienst toch om gaan: dat we zitten aan Jezus' voeten en hangen aan Jezus' lippen om Zijn Vader beter te leren kennen! En Jezus zegt Zelf dat een goede huismeester (lees: predikant) uit zijn (door God de Vader toevertrouwde) voorraad altijd weer 'nieuwe en oude schatten' behoort voort te brengen. In die volgorde…

Als Jezus bij jou in de kerk gaat preken

Hoe zou jij het vinden als Jezus in jouw gemeente voorging?

 

"En het is geschied, toen Jezus geëindigd had Zijn twaalf discipelen bevelen te geven, dat Hij van daar voortging, om te leren en te prediken in hun steden."
Mattheüs 11 : 1

Na enkele weken geen gelegenheid te hebben gehad voor deze bijbelstudies, pak ik de draad weer op. Door de preek van afgelopen zondagavond werd mijn aandacht getrokken naar Mattheüs 11. Enkele jaren geleden heb ik een bijbelstudie gemaakt over vers 12. De figuur van Johannes de Doper blijft mij boeien. Vooral zijn verwachting die niet overeenkwam met de realiteit van Jezus optreden. De machtige prediker, de Doper, laat me zien dat hij ook zijn twijfels kende, maar hij stelde zijn vragen wel aan het juiste Adres!

Leren en preken

Wat in vers 1 opvalt is dat Jezus onderscheid maakt tussen bevelen geven (richtlijnen en adviezen voor Zijn jongeren) en leren en preken. Ogenschijnlijk zijn dat toch drie dezelfde dingen? Drie elementen die eigenlijk in alle preken moeten zitten, zou je denken. Meer dan eens lezen we dat Jezus Zijn discipelen leerde, of dat Hij ze nader uitleg gaf over bijvoorbeeld gelijkenissen.

Het woord 'leren' betekent simpelweg 'onderwijzen'. Wegwijs maken en laten horen en zien hoe het in elkaar zit. Onderwijs is nodig voor jong en oud in de gemeente. Maar hoe geheel anders is het als Jezus Zelf onderwijs komt geven. Denk aan Maria, die aan Zijn voeten één en al oor was en de wereld om zich heen vergat. Zit je ook zo in de kerk?
Maar… bij onderwijs alleen kan het niet blijven. Je leest een boek ook niet om het vervolgens in de kast te zetten en tot de orde van de dag over te gaan. Een boek en elke vorm van onderwijs moet iets met je doen. Het moet je als het goed is verder brengen, dieper besef geven en ook nieuwsgierig maken naar meer.

Het woord 'prediken' kan te maken hebben met 'heraut zijn'. Een engels Christmascarol zingt "Hark! The herald angels sing: "Glory to the newborn King!", "Hoor, de heraut-engelen zingen: Ere zij de nieuwgeboren Koning". Als je dat bedenkt bij dit woordje 'leren' dan krijg je een merkwaardig beeld voor je: Jezus die de functie van heraut vervult voor Zichzelf. Jezus, Die de persoon van Johannes de Doper vervangt; immers die zat in de gevangenis? Dat kan natuurlijk niet.
Toch is het opvallend dat Jezus Zijn prediking op eenzelfde manier begint als Johannes; lees Markus 1 vers 14 en 15 maar: "En nadat Johannes overgeleverd was, kwam Jezus in Galilea, predikende het Evangelie van het Koninkrijk Gods. En zeggende: De tijd is vervuld, en het Koninkrijk Gods nabij gekomen; bekeert u, en gelooft het Evangelie."
Maar het woord 'prediken' betekent vooral, en zeker in deze betekenis dus, 'verkondigen'. Die beide aspecten passen bij een predikant en bij alle christenen die hoog opgeven van hun HEERE en Heiland.

Jezus stelt dus met Zijn prediking Iemand centraal. Deed Johannes dat door Christus centraal te stellen, Jezus neemt Zijn toehoorders mee naar een hoger niveau: Zijn Vader in de hemel. Hij heeft de mensen laten zien Wie Zijn Vader werkelijk is en wat er aan schort met de mensen op aarde. Natuurlijk spreekt Jezus over Zichzelf: immers Hij is het Lam, het Offer, waardoor mensen God de Vader weer onder ogen kunnen komen.

Onderwijs afgerond

Jezus leert en preekt, zo lezen we, nádat Hij Zijn jongeren bevelen had gegeven. Daarvoor worden we terugverwezen naar het voorgaande hoofdstuk. Daarin staan tal van instructies, die Hij de discipelen meegaf. Daarin gaat het over 'onbezorgd zijn' en 'bewust zijn Gods zorgende hand'.
Daar gaat het echter ook heel eerlijk over de kosten die gemoeid zijn met het volgen van Jezus. En Jezus is vlijmscherp: "En die zijn kruis niet op zich neemt, en Mij navolgt, is Mijns niet waardig." Aan meelopers heeft Hij niets. Zo, dat is nogal een scherp woord voor mensen die denken slechts consumptief in de kerk te kunnen zitten.
Vroeger had je ondernemers die zich bewust bij een kerkelijke gemeenschap aansloten, om bepaalde klandizie te verwerven. Nog vroeger had je mensen die uit angst voor de hel naar de kerk gingen en alles deden wat pastoor, paus of bisschop hen opdroegen. Maar vandaag de dag zijn er ook nog steeds velen die onder groepsdruk naar de kerk gaan en vroom praten. Want wat zal die of die er wel van zeggen? In een stad als Rotterdam of Amsterdam val je al snel minder uit de toon als je onkerkelijk bent, dan in een dorp als Elspeet of Barneveld. Begrijp me goed, ik ben de laatste die afhoudt van het naar de kerk gaan; dat is de beste gewoonte die je kunt hebben. Maar het gaat mij om de houding waarmee je dat doet!

Les op locatie

Na het geven van diverse voorschriften en adviezen gaat Jezus iets doen, waar je wellicht zo overheen leest. Hij gaat in HUN steden leren en preken. Welke steden waren dat zoal?

• Bethsaïda: daar kwamen de broers Petrus en Andréas (hoewel zij later in Kapernaüm woonden) en ook Filippus vandaan, evenals de broers Jacobus en Johannes.
• Kana: daar woonde Nathanaël of Bartholomeüs en ook Simon Kananites kwam er waarschijnlijk vandaan.
• Kapernaüm: dit was de woon- en werkplaats van Levi of Mattheüs.
• Lebba: hier kwam naar alle waarschijnlijkheid Thaddeüs vandaan.
• Houden we nog Jacobus de Kleine, Thomas en Simon Zelotes over van wie geen woonplaats bekend is.
• Judas was de enige die niet uit Galiléa kwam, maar waarschijnlijk uit Karioth of Kerioth, in het zuiden van Judéa.

Jezus geeft 'college' op locatie. En dat voelt heel anders aan dan op een neutrale plek in een academiegebouw. Als Jezus gaat preken in jouw dorp of stad, of zelfs in jouw gemeente, dan zit je dubbel op scherp. Hoe zou jij je voelen? Onbehagelijk of juist dubbel enthousiast? Onder Zijn gehoor zitten betekent niet dat je enkel vleiende woorden hoort. Hij spreekt niet het refo-jargon dat bepaalde consumptieve kerkgangers graag horen. Hij zoekt in Zijn preken namelijk naar de motivatie en diepste drijfveren van jouw zitten in de kerk en staan in het leven. Hoe zou je dat vinden? En als je daar jouw predikant naast legt, voldoet die dan aan dit beeld dat Jezus geeft?